Voordat over doelen en maatregelen kan worden gepraat, moet eerst de huidige toestand van de oppervlaktewaterlichamen en grondwaterlichamen in beeld worden gebracht. Het gaat hier om een beschrijving van onder andere:

• Functioneren van het oppervlaktewatersysteem en het grondwatersysteem;
• Ecologische toestand en beoordeling van deze toestand. Dit beoordelen gebeurt aan de hand van Referentiebeelden en maatlatten die zijn opgesteld voor het meest gelijkende watertype;
• Chemische waterkwaliteit, gericht op de systeemeigen stoffen (zie STOWA) (P, N, Cl en Zn) en de prioritaire stoffen en gevaarlijke stoffen (zie KRW prioritaire stoffen en KRW prioritaire stoffen - aanvullende informatie);
• Bronnen van vervuiling;
• Knelpunten;
• Waterkwaliteit en waterkwantiteit van het grondwaterlichaam;
• Inventariseren functies van het gebied (zoals bijvoorbeeld Natura2000);
• Autonome ontwikkelingen op het gebied van water en inschatten van effecten van deze ontwikkelingen op ecologie en waterkwaliteit van het oppervlaktewaterlichaam.

In de meeste gevallen is deze stap reeds doorlopen. Een beschrijving van de waterlichamen binnen uw gemeente is te vinden op www.kaderrichtlijnwater.nl/publicaties.

Kennis van het watersysteem is aanwezig bij de gemeente en bij het waterschap. De huidige situatie van het watersysteem kan door specifieke kennis die bij de gemeente aanwezig is nauwkeuriger beschreven worden. Het gaat hier bijvoorbeeld om informatie over de riolering, locaties van overstorten en meldingen of klachten van burgers over bijvoorbeeld stank of (grond)wateroverlast.