Naast de doelen vormt het pakket van maatregelen per waterlichaam input voor het eerste stroomgebiedsbeheerplan. Voor de maatregelen die opgenomen worden in het stroomgebiedsbeheerplan geldt een resultaatverplichting.

Het pakket aan maatregelen dient een set van maatregelen te zijn die haalbaar en betaalbaar zijn en die uitgevoerd kunnen worden in de periode 2010-2015, de looptijd van het eerste stroomgebiedbeheersplan. De keuze voor het pakket van maatregelen wordt binnen het gebiedsproces gemaakt. Het gaat feitelijk om ambtelijke voorbereiding en consensus tussen partijen. Op basis een (gezamenlijk) ambtelijk advies nemen de besturen van de individuele (overhieds)partijen een besluit over KRW-maatregelen.

Om een keuze te maken voor een maatregelenpakket, worden de meest kansrijke maatregelen op een rij gezet. Hierbij is uitgegaan van een groslijst van inrichtings- en beheermaatregelen die gebruikt is om het GEP af te leiden. Om tot een complete groslijst van mogelijke maatregelen te komen, dienen hierbij nog emissiemaatregelen te worden geformuleerd.

De keuze voor het maatregelenpakket kan op verschillende manieren worden gemaakt. In sommige regio’s worden maatregelenpakketten opgesteld. Er kan bijvoorbeeld gekozen worden voor een pakket met een bepaald doelbereik (dus een maximaal pakket = 100 % doelbereik, minimaal pakket = autonome ontwikkelingen, tussenvariant = bijvoorbeeld 50% doelbereik). De afweging kan ook door middel van een MKBA (maatschappelijke Kosten Baten Analyse) plaatsvinden. In het KRW-KOMPAS wordt hier niet uitgebreid op ingegaan, omdat in de pilots hier geen ervaring mee is opgedaan. Wel is er een studie uitgevoerd: MKBA in de regio. Deze studie biedt handvatten voor een regionale afweging van kosten en baten van de KRW.

Een andere manier is het toepasen van een Multicriteria-analyse op de groslijst van de maatregelen. Criteria MCA zijn bijvoorbeeld kosteneffectiviteit (kosten tegenover mate van doelbereik KRW-doelen), mate van duurzaamheid, invloed op belevingswaarde etc.

Gemeentelijke maatregelen ten behoeve van de KRW-opgave voor het grond- en oppervlaktewater zijn maatregelen op het gebied van riolering, ruimtelijke ordening en beheer & inrichting van de openbare ruimte. Voor KRW-maatregelen en de rol van gemeenten geldt een onderscheid tussen:

1. Maatregelen waar gemeenten zelf verantwoordelijk voor zijn (taakstelling).
   Dit zijn maatregelen aan de riolering (o.a. overstortingen, afkoppelen), inrichting en beheer openbare ruimte (o.a. onkruidbestrijding), baggeren en functiewijziging of gebruiksbeperkingen (bestemmingsplan)
2. Maatregelen die worden genomen door derden, waarbij gemeenten een ondersteunende rol hebben.

De tweede categorie maatregelen betreft: inrichtingsmaatregelen (o.a. natuurvriendelijke oevers), waarbij ruimtelijke inpassing en grondverwerving aan de orde is en waarbij sprake is van planologische verankering (bestemmingsplan, projectprocedure/projectbesluit) vergunningen. Ook het stimuleren van het gebruik van duurzame bouwmaterialen is een voorbeeld van maatregelen, waarbij de gemeente een ondersteunende rol vervult.
De rol van de gemeente is met name gericht op de onderbouwing van de keuzes. Het formuleren van emissiemaatregelen, evenals de inschatting van de effectiviteit op de waterkwaliteit en de ecologie ligt bij het waterschap. Het effect van de maatregelen op andere terreinen (zoals ruimtelijke ordening, cultuurhistorie, beheer en onderhoud e.d.) ligt met name bij de gemeente. De gemeente moet in deze stap vooral de overige (niet KRW)invalshoeken inbrengen. Het gewicht dat maatregelen toegekend krijgen, hangt van de invalshoeken af. Deze moeten gemeenten inbrengen. Daarnaast ligt er een taak voor de gemeente om de maatregelen te ‘scoren’ op effecten voor de voor haar relevante beleidsterreinen.

De KRW is een goede gelegenheid om de kwaliteit van het water in de gemeente omhoog te krijgen. Bekijk daarom goed welke maatregelen effect kunnen hebben op met name de lokale gemeentelijke waterkwaliteit. En probeer er voor te zorgen dat deze maatregelen ook in de pakketten worden opgenomen. Dit zijn bijvoorbeeld maatregelen in het kader van bestrijding van diffuse bronnen (gladheidsbestrijding, onkruidbestrijding, hondenpoepbeleid, bouwmaterialen, etc.), saneren overstorten, aanleg natuurvriendelijk oevers, baggeren, aanpak lekke riolen en opleggen van ruimtelijke beperkingen/functiebeperkingen. Mogelijke maatregelen zijn onder andere ook in de Pilot Amersfoort (en Pilot Amersfoort - bijlage 4) en Pilot Den Haag geïnventariseerd.

Elke gemeente heeft haar eigen fysieke kenmerken waardoor bepaalde maatregelen in de ene gemeente wel wenselijk en mogelijk zijn en in een andere gemeente juist niet. Juist als gemeente kun je deze kennis goed inbrengen.

De KRW kent het karakter van een resultaatsverplichting. Dit betekent dat de doelen en maatregelen die worden gerapporteerd aan de Europese Commissie ook daadwerkelijk moeten worden gehaald / uitgevoerd. De nadruk van de KRW-resultaatsverplichting ligt op het uitvoeren van de maatregelen. Het rapporteren van waterkwaliteitsdoelen en maatregelen vindt plaats in het stroomgebiedbeheersplan (SGBP). Het SGBP is het formele (juridische) plan, waarmee de lidstaten op stroomgebiedniveau rapporteren aan de Europese Commissie over de KRW-verplichtingen, waaronder de doelen en maatregelen. In Nederland worden vier stroomgebiedbeheerplannen opgesteld, te weten voor de rivieren: Rijn, Maas, Schelde en Eems. Bij de implementatie van de KRW wordt onderscheid gemaakt in drie planperiodes: 2009-2015, 2015-2021 en 2021-2027.

Voor het SGBP geldt het principe: “Laat zien wat je doet, en doe wat je zegt”. Het uitgangspunt voor het SGBP 2010-2015 is dat alle maatregelen die bijdragen aan het bereiken van KRW-doelen (in gedefinieerde) waterlichamen als KRW-maatregelen worden opgenomen. Het gaat hier om alle maatregelen die in de periode 2010-2015 worden uitgevoerd. Voor deze maatregelen geldt een resultaatsverplichting. Het gaat hier dus ook om maatregelen met financiële dekking die voortkomen uit bestaand beleid.
Maatregelen die vóór 2010 zijn afgerond worden niet opgenomen in het eerste SGBP. Maatregelen die na 2015 worden uitgevoerd, worden opgenomen in de tweede of derde generatie SGBP’s. Voor deze maatregelen geldt in het SGBP 2010-2015 geen resultaatsverplichting.

Fasering en Prioritering
KRW-doelen hoeven niet per definitie al in 2015 te worden gehaald. Bij voldoende onderbouwing is het mogelijk de doelen in 2021 of (uiterlijk) in 2027 te halen. Het prioriteren van maatregelen is dus mogelijk. Het ligt voor de hand om hierbij aan de risicovolle maatregelen een lage prioriteit toe te kennen. Mogelijke risico’s van de KRW-resultaatsverplichting zijn:

• onzekerheid over de effectiviteit van maatregelen (doelbereik) door complexiteit van het systeem
• onzekerheid over tijdige realisatie van maatregelen (haalbaarheid) door complexiteit van het uitvoeringsproces (o.a. door grondverwerving, planologische procedures en vergunningen)

Het kan dus voorkomen dat gemeenten in de eerste planperiode geen KRW-maatregelen hoeven te nemen, maar in een volgende planperiode wel degelijk aan zet zijn.

Daarom is het van belang om vanuit de gemeente een afdelingshoofd te betrekken, zodat de integrale afweging gewaarborgd is.

Gemeenten zijn continu bezig met het integraal afwegen van maatregelen. Hoewel het maatregelen betreffen gericht op KRW-doelstellingen, hebben de maatregelen ook effecten op andere beleidsvelden.

Ook voor het grondwater vindt een gebiedsgerichte uitwerking plaats in een open samenwerkingsproces. Voor een deel is het grondwater opgenomen in de gebiedsprocessen van het oppervlaktewater die worden getrokken door de waterschappen en rijkswaterstaat. Ook zijn er aparte gebiedsprocessen voor het thema grondwaterbescherming. Deze worden getrokken door de provincie.

Vanuit de KRW zijn de volgende grondwaterdoelen geformuleerd:
Grondwaterkwantiteit:

• Grondwateronttrekking is in evenwicht met grondwateraanvulling (op schaal grondwaterlichaam)
• Grondwaterstand mag door menselijk ingrijpen niet zodanig veranderen dat:
  
  • Grondwaterafhankelijke natuur achteruitgaat
  • Chemische en ecologische toestand van het oppervlaktewater achteruitgaat
  • KRW-doelen voor oppervlaktewaterlichamen niet worden gehaald

Grondwaterkwaliteit:

• Verontreiniging van grondwater vermindert
• Grondwaterkwaliteit voldoet aan drempelwaarden KRW
• Grondwaterkwaliteit niet wordt bedreigd door intrusies van zout en andere verontreinigingen
• Grondwaterkwaliteit geen verslechtering oplevert voor grondwaterafhankelijke natuur

Een specifiek aandachtspunt voor gemeenten is de bescherming van grondwater dat wordt onttrokken ten behoeve van menselijke consumptie. Het gaat hier om de bereiding van drinkwater uit grondwater, maar ook om bijvoorbeeld om grondwater als grondstof voor de voedingsmiddelen industrie (o.a. bier en frisdranken). In het geval van drinkwater is altijd een beschermingszone van kracht en opgenomen in de provinciale milieuverordening; in overige gevallen is de bescherming tot nu toe niet geformaliseerd in beleid. Dat verandert mogelijk met de komst van de nieuwe WaterleidingWet (2008).

De maatregelen die gemeenten kunnen nemen voor de KRW-grondwateropgave zijn met name gerelateerd aan het grondwaterbeschermingsbeleid:

• Aanpassen onkruidbeheer openbare ruimte en bedrijventerreinen in grondwaterbeschermingsgebieden
• Saneren/beheersen verontreinigde locaties bodem en grondwater binnen grondwaterbeschermingsgebieden
• Opnemen eventuele nieuwe grondwaterbeschermingsgebieden in bestemmingsplan (inclusief handhaving specifieke gebruiksbeperkingen)
• Toepassen beschermingsbeleid in gemeentelijk vergunningstelsel (o.a. bouwvergunning, WM-vergunning)

Zie ook Handreiking KRW-besluitvorming gemeenten en Meest gestelde vragen KRW-besluitvorming gemeenten.